[TOẠ ĐÀM] MÔI TRƯỜNG PHÁT TRIỂN THUẬN LỢI CHO CÁC TỔ CHỨC XÃ HỘI ĐÓNG GÓP XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC – GÓP Ý DỰ THẢO LUẬT VỀ HỘI

faff

Theo khoản 6 Điều 13 của dự thảo Luật về hội (16/9/2016), sáng lập viên phải “từ đủ 18 tuổi trở lên”. Như vậy, dự thảo chưa đảm bảo quyền lập hội – một quyền chính đáng của hơn 30 triệu người Việt Namchiếm hơn 30% dân số Việt Nam. Trong khi quyền này đã được quy định trong Điều 22, Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) và Điều 15 Công ước Quốc tế về Quyển Trẻ em (CRC) mà Việt Nam là thành viên ký công ước.

Sáng ngày 29.09.2016 vừa qua tại Hà Nội đã diễn ta buổi Toạ đàm “Môi trường phát triển thuận lợi cho các tổ chức xã hội Việt Nam đóng góp xây dựng đất nước – Góp ý dự thảo Luật về Hội” do Liên minh Hành động vì sự phát triển các tổ chức xã hội (CSA Việt Nam) phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu Quản lý và Phát triển bền vững (MSD) tổ chức nhằm đưa ra những vấn đề liên quan đến quyền lập hội dành cho các tổ chức xã hội và những nhóm dễ bị tổn thương. Toạ đàm đã tạo ra được một không gian trao đổi tích cực, thẳng thắn và mang tính đóng góp giữa những đại biểu đến từ các cơ quan chuyên trách của nhà nước đang làm việc trực tiếp về dự án Luật về Hội với hơn 60 đại diện của các tổ chức xã hội ở các loại hình khác nhau của ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam và đại diện các tổ chức đối tác phát triển.

0201-2Bà Nguyễn Phương Linh, Giám đốc MSD khai mạc tọa đàm

Dự thảo Luật về Hội dự kiến sẽ được thông qua vào kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XIV vào tháng 10 năm 2016 và đang thu hút sự quan tâm của hàng nghìn các tổ chức xã hội ở các loại hình khác nhau. Trong toạ đàm, các đại diện của các tổ chức xã hội dưới các góc nhìn khác nhau và dựa trên kinh nghiệm hoạt động thực tế làm việc với những nhóm người dễ bị tổn thương đã tham gia thảo luận, trao đổi và đưa ý kiến trực tiếp để dự thảo luật góp phần kiến tạo một môi trường phát triển thuận lợi cho các tổ chức xã hội đóng góp vào sự phát triển của đất nước đồng thời đảm bảo hiện thực hoá các công ước về quyền con người mà Việt Nam đã cam kết. Ông Nguyễn Hoài Nam, Hàm vụ trưởng Vụ pháp luật Quốc Hội phát biểu “Sự đa dạng, đa chiều của các ý kiến đã giúp đại diện của Quốc hội và cơ quan soạn thảo ‘bừng tỉnh’ vì trước đó xây dựng dự luật chỉ chú ý đến các hội lớn, hội khoẻ chứ chưa để tâm nhiều đến sự đa dạng các loại hình hội, đặc biệt là hội của những nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương”. Đại diện Quốc hội và cơ quan soạn thảo đã phát biểu ghi nhận những góp ý vừa tổng quan vừa chi tiết của các đại biểu, cam kết sẽ có những chỉnh sửa phù hợp để đảm bảo quyền và xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi, công bằng cho sự phát triển của các tổ chức xã hội thuộc mọi loại hình và mọi nhóm cộng đồng.

0299ư

Các đại biểu tích cực tham gia đóng góp ý kiến tại tọa đàm

Nhìn chung, dự thảo Luật về Hội (ngày 16.09.2016), đã có những nét chuyển biến tích cực, phản ánh được việc phát triển hội, phù hợp với nhu cầu và đảm bảo quyền lập hội của các tổ chức xã hội. Nhằm phát huy và đảm bảo quyền lập hội như Hiến pháp năm 2013 đã đề cập, đồng thời để phù hợp hơn trong thực tiễn, tại toạ đàm, một số góp ý, đề xuất đã được đưa ra trên tinh thần xây dựng như sau:

1) “Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền lập hội của các nhân, tổ chức, tạo điều kiện cho hội hoạt động, và phát triển theo đúng quý định của Hiến pháp và pháp luật”. Đây là tuyên bố mạnh mẽ thể hiện tinh thần bảo vệ quyền lập hội của nhà nước trong Khoản 1 điều 7 dự thảo luật. Một số ý kiến đề nghị đưa khoản này vào Điều 1 của dự Luật nhằm nhấn mạnh tin thần, chủ trương này của Nhà nước;

2) Luật cần có quy định bổ sung đối tượng điều chỉnh và áp dụng cho dự luật, nghiên cứu và thêm các khái niệm về hội, quỹ, và các thuật ngữ về “phi lợi nhuận” và “tổ chức phi chính phủ”. Việc đưa ra khái niệm rõ ràng này, trước hết, nhằm cụ thể hoá những thuật ngữ này đã được nêu trong những văn bản pháp luật mà chưa có giải thích. Thứ hai, sẽ giúp cho các tổ chức tự nhận diện về bản thân để có thể tự phát triển, tự khẳng định vị trí, vai trò trong hoạt động phát triển cộng đồng, xoá đói giảm nghèo.

3) Để hội và quỹ hoạt động hiệu quả, nhà nước cần tạo ra cơ chế chính sách hỗ trợ dựa trên nguyên tắc công bằng, minh bạch, do đó nên bổ sung thêm quy định như “Nhà nước, xã hội coi trọng và đối xử bình đẳng đối với các sản phẩm và dịch vụ của hội, quỹ như các cơ sở công lập. Nhà nước áp dụng mức ưu đãi về thuế cho hội, quỹ để khuyến khích đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ”;

4) Nhà nước hỗ trợ các tổ chức tự chủ về tài chính thông qua quy định cụ thể về quyền của hội, quỹ có đăng ký như: “được tổ chức hoạt động kinh tế để tự trang trải, được tổ chức cung cấp các dịch vụ cho hội viên và cho xã hội, đồng thời có thể quy định một số ưu đãi khi cung cấp dịch vụ công, ưu đãi về thuế khi thực hiện cung cấp các dịch vụ ‘phi lợi nhuận”;

5) Điều 8 đề cập đến các trường hợp bị hạn chế quyền lập hội, Luật cần cân nhắc đến việc chỉ quy định hạn chế quyền lập hội với các cá nhân mất năng lực hành vi dân sự hoặc đang bị tước hoặc hạn chế quyền công dân để đảm bảo sự đối xử công bằng, không phân biệt đối xử. Việc quy định những người mất năng lực hành vi dân sự bị hạn chế quyền lập hội đã đảm bảo yếu tố về mặt sức khoẻ của những người sáng lập viên. Vì vậy, yếu tố về sức khoẻ được nêu trong khoản 6 điều 13 cũng cần loại bỏ.

Ngoài ra, quy định chung chung là “có sức khoẻ” có thể gây khó khăn cho việc thành lập hội của Người khuyết tật hoặc người cao tuổi, người sống chung với HIV/AIDS, v.v.  Và vô hình chung, dự thảo luật chưa đảm bảo được tính công bằng, không phân biệt đối xử như đã đề cập trong Luật Người Khuyết Tật (2010), Luật phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) năm (2006). Do đó, đại biểu đề nghị xem xét bỏ quy định này hoặc phải quy định rõ ràng chỉ cần người đứng đầu có đủ tiêu chuẩn sức khoẻ để thực hiện công việc.

6) Cũng liên quan đến điều 13 quy định điều kiện thành lập hội, một số tổ chức làm việc với trẻ em và những người dưới 18 tuổi cho rằng đối với hội của người dưới 18 tuổi thì người giám hộ được đứng ra sáng lập hội cho trẻ em và người dưới từ 16 đến dưới đủ 18 tuổi. Thứ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Đào Hồng Lan trong bài phòng vấn của báo Tin tức – Thông tấn xã Việt Nam năm 2015[1] cho biết dân số trong độ tuổi 0 đến 16 là 26 triệu người, chiếm 29,06% dân số. Dân số trong độ tuổi từ 16- 18 là hơn 4,3 triệu, chiếm 4,9%. Như vậy người dưới 18 tuổi là hơn 30,3 triệu người, chiếm 34 % dân số. Chính vì vậy, nếu quy định như khoản 6 điều 13 của dự thảo Luật được áp dụng, nhà nước hạn chế quyền lập hội của trẻ em (những người dưới 16 tuổi) và những người không phải là trẻ em nhưng dưới đủ 18 tuổi.

7) Quy định về “uy tín” trong khoản 6 điều 13 cũng cần nên xem xét bỏ vì có thể hạn chế quyền lập hội của các nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương. Nhiều đại biểu đặt câu hỏi rằng ‘uy tín’ này là đối với ai, với cơ quan quản lý nhà nước hay với những người trong nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương cần được hỗ trợ. Khi dự thảo luật được áp dụng vào thực tế, vấn đề ‘uy tín’ sẽ được áp dụng dựa trên cách hiểu khác nhau phụ thuộc vào tư duy ý chí của những người thi hành luật thuộc cơ quan quản lý nhà nước. Áp dụng những ý kiến chủ quan, cá nhân như vậy vào thực thi Luật về Hội sẽ đi ngược lại với khẳng định “Nhà nước tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền lập hội của các nhân, tổ chức, tạo điều kiện cho hội hoạt động, và phát triển theo đúng quý định của Hiến pháp và pháp luật”.  Có đại biểu đưa ra ví dụ rằng nghiện ma tuý được coi là một bệnh, những người nghiện ma tuý được coi là bệnh nhân, khi họ đã cai nghiện, trở về và mong muốn hỗ trợ lại những người cai nghiện trở về tái hoà nhập cộng đồng. Việc thành lập một hội hỗ trợ lẫn nhau như vậy có thể sẽ gặp trở ngại trong quá trình đăng ký vì ý kiến chủ quan về ‘uy tín’. Hay những người đã mãn hạn tù và được khôi phục các quyền công dân mình muốn giúp đỡ những người cùng cảnh ngộ sẽ không thể lập hội để hỗ trợ hội viên trong nhóm hoà nhập cộng đồng, hỗ trợ kinh tế.

8) Ngoài ra, ở điều 39 nội dung quản lý nhà nước, Luật cần quy định thêm nhà nước đào tạo nâng cao nhận thức và quản trị cho hội, quỹ như quy định trong Luật doanh nghiệp. Hay có thêm quy định về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của nhà nước với những trường hợp đăng ký thành lập hội.

9) Một đại biểu cho rằng, nhà nước cần quy định về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của các tổ chức xã hội bằng việc quy định công khai những báo cáo trong việc sử dụng vốn công thay vì những quy định chặt chẽ trong việc đăng ký như dự thảo Luật đề cập.

Toạ đàm đã được tổ chức thành công và hiệu quả trong không khí chia sẻ hiệu quả, cởi mở và tích cực. Ý kiến của các đại biểu trong toạ đàm đã được đại diện Quốc hội và ban soạn thảo hứa tiếp thu, sẽ chuyển tới các thành viên khác của ban soạn thảo và đại biểu Quốc hội để sửa đổi dự thảo Luật về Hội hiệu quả hơn, phù hợp với với nhu cầu và sự phát triển của các TCXH, thuận tiện cho các cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ và tạo điều kiện cho sự phát triển hiệu quả, thúc đẩy việc thực hành tốt minh bạch và trách nhiệm giải trình của các TCXH Việt Nam.

Buổi chiều, các thành viên của Liên minh Hành động vì sự phát triển của các tổ chức xã hội Việt Nam tiếp tục họp thảo luận để thống nhất các thông điệp, soạn thảo tờ trình góp ý cho dự thảo Luật về Hội và các kế hoạch tiếp tục vận động chính sách cho môi trường phát triển thuận lợi cho các TCXH Việt Nam trong thời gian tới.

[1] Theo báo Tin tức – Thông tấn xã Việt Nam (2015)