Ngừng lệ thuộc – Tôi yêu Tôi: “Để giúp được người khác, cần biết hỗ trợ bản thân mình trước tiên”

Trong 2 ngày 26.1 và 30.1, tại Tp. Hồ Chí Minh và Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Quản lý và Phát triển bền vững (MSD) và NGO Fontana phối hợp tổ chức chuỗi sự kiện “Ngừng lệ thuộc – Tôi yêu Tôi” nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về đồng lệ thuộc và người đồng lệ thuộc và đồng thời kêu gọi sự quan tâm dành cho người đồng lệ thuộc.

Tham dự chuỗi sự kiện có các Chuyên gia Tâm lý với kinh nghiệm nghiên cứu về Đồng lệ thuộc; đại diện MSD và NGO Fontana, đại diện đến từ các tổ chức xã hội và đông đảo các cá nhân quan tâm đến chủ đề của chuỗi sự kiện.

Khái niệm Đồng lệ thuộc được phát triển đầu tiên từ những nghiên cứu về mối quan hệ giữa các cá nhân trong các gia đình có người nghiện rượu, và được đưa ra lần đầu tiên năm 1986 bởi Melody Beattie, một nhà tâm lý trị liệu người Mỹ. Trải qua nhiều năm nghiên cứu và phát triển, đến nay khái niệm đồng lệ thuộc đã được mở rông sang các gia đình bị rối loạn chức năng – thường là những gia đình có thành viên mắc bệnh nghiện (nghiện chất, nghiện hành vi), bị lạm dụng tình dục hoặc các hình thức lạm dụng và bạo hành khác, mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh mãn tính v..v…. Đồng lệ thuộc là những đặc điểm được hình thành và phát triển trong thời thơ ấu như là một cách để đối phó và thích nghi trong những gia đình rối loạn chức năng. Người đồng lệ thuộc thường tập trung vào giải quyết các nhu cầu và vấn đề của người khác – ho cố gắng làm hài lòng, giúp đỡ, sửa chữa, và kiểm soát người khác thay vì chú ý đến những nhu cầu và giải quyết các vấn đề của bản thân.

Ông Lê Anh Ngọc – Quản lý Dự án MSD cũng cho biết thêm khi một người lệ thuộc vào một chất thì đó là người lệ thuộc; còn người thân của người đó chính là người đồng lệ thuộc vào chất đó. Trên thực tế, những người nghiện thường không khổ bằng những người thân của họ. Người vợ tìm mọi cách để quan tâm người chồng; nhưng mọi lúc thì có vẻ như quá khả năng của người đó.

Bất kỳ ai cũng có thể là người đồng lệ thuộc và bản thân chúng ta có thể trở thành đồng lệ thuộc trong bất kỳ mối quan hệ nào, như trong gia đình, công sở, trong tình yêu, bạn bè… Có những người có một vài đặc điểm của người đồng lệ thuộc và cũng có những người mang nhiều đặc điểm của người đồng lệ thuộc.

Nói đến những ảnh hưởng của đồng lệ thuộc, Bà Nguyễn Phương Linh, Giám đốc MSD nêu rõ người đồng lệ thuộc thường không tự nhận ra được vấn đề của chính mình, họ thường có lòng tự tôn thấp, sự ám ảnh, những cảm xúc dồn nén, khó kiểm soát, không yêu thương bản thân và cảm giác thất bại, v.v. Những người đồng lệ thuộc cũng có thể bị trầm cảm lâm sàng, lo âu mạn tính, Rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) và / hoặc nghiện chất gây nghiện, ma túy hoặc lệ thuộc rượu. Họ luôn đi tìm giải pháp cho  “Người khác” và khăng khăng tin rằng điểm mấu chốt để giải thoát sự “đồng lệ thuộc” là từ “người khác”nhưng sự thật lài nằm ở bản thân chính Họ.

Tham gia vào phần trò chuyện, cũng có ý kiến cho rằng, những người nhỏ lớn lên trong những gia đình bị rối loạn chức năng thì họ có xu hướng thích nghi với điều kiện sống của mình. Những người xuất phát từ những gia đình đó thường có xu hướng bắt tín hiệu với những người có vấn đề tương tự như mình bởi vì họ cảm thấy thoải mái khi nói chuyện hay bắt cặp với những người như thế. Đặc điểm tính cách của người đó phù hợp với người kia. Khi họ kết hôn họ lại trở thành hình mẫu cho con cái của họ và như thế trở thành vòng luẩn quẩn.

Thêm vào đó, phụ nữ có xu hướng trở thành người đồng lệ thuộc hơn nam giới. Theo Bà Nguyễn Thanh Tâm, Chuyên gia Tâm lý, Giám đốc Basic Needs, “phụ nữ có nguy cơ mắc phải chứng căng thẳng nhiều hơn nam giới”. Một phần có thể thấy, đó là do tư tưởng Á Đông đã bám rễ vào suy nghĩ của chúng ta, rằng trong gia đình, người phụ nữ phải biết hy sinh, sống vì chồng, vì con. Chính vì thế, họ quen với việc lo lắng cho người khác mà quên đi chính bản thân mình.

Bà Tâm cũng nhấn mạnh, chúng ta “yêu thương chăm sóc người khác, nhưng cũng phải quan tâm đến bản thân mình. Để giúp được người khác, cần biết hỗ trợ bản thân mình trước tiên”.

Nói về câu chuyện phát triển Dự án Đồng lệ thuộc và Chiến dịch Đồng lệ thuộc, Bà Nguyễn Như Ngà, Đại diện nhà tài trợ cho biết: “Trong thời gian dài làm việc với các vấn đề về rối loạn sử dụng chất tại Việt Nam, chúng tôi nhận thấy cho đến nay Việt Nam đã tập trung nhiều nguồn lực để hỗ trợ những người có rối loạn sử dụng chất. Tuy nhiên các dịch vụ cũng như sự hỗ trợ cho gia đình của người mắc bệnh nghiện lại chưa được chú ý đến. Cứ mỗi một người mắc bệnh nghiện sẽ kéo theo ảnh hưởng đến rất nhiều người đặc biệt là các thành viên gia đình (vợ/chồng, con cái, cha mẹ, ông bà…). Tại Việt Nam, mọi người hầu như chưa biết đến khái niệm về đồng lệ thuộc và cũng chưa có một chuyên gia thực sự nào về lĩnh vực này. Dự án Đồng Lệ Thuộc với chiến dịch Ngừng Lệ Thuộc được chúng tôi thực hiện với mong muốn nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề này để giúp không chỉ cho những gia đình của những người mắc bệnh nghiện mà nhũng người đồng lệ thuộc nói chung nhận được sự hỗ trợ đúng đắn và có thể có một cuộc sống tốt đẹp hơn”.

Bên cạnh phần Trò chuyện, kịch tương tác cũng được xem là một điểm nhấn. Tại sự kiện, bằng cách theo dõi tình huống kịch trên sân khấu, tìm ra các giải pháp cho người trong cuộc, và tham gia thay thế các diễn viên để đưa ra giải pháp của mình, những người tham dự sự kiện cũng tham gia tích cực vào các màn kịch tương tác giải quyết tình huống liên quan đến người đồng lệ thuộc ở công sở và trong gia đình.

Sự kiện cũng giới thiệu đến bạn đọc quan tâm cuốn sách Tôi yêu Tôi, kể những câu chuyện về người đồng lệ thuộc và cẩm nang về đồng lệ thuộc, giúp người đọc hiểu những điểm cơ bản liên quan đến đồng lệ thuộc và người đồng lệ thuộc.