Hội thảo “Vai trò và kinh nghiệm của các tổ chức xã hội Việt Nam trong phát triển”

Nhằm thúc đẩy vai trò của các tổ chức xã hội (TCXH) Việt Nam và kết nối giữa khối xã hội và khối nhà nước để cùng đóng góp cho sự phát triển của đất nước, ngày 15.8.2017 tại Tp. Hồ Chí Minh, Viện lãnh đạo học và Chính sách công (ViLEAP) thuộc Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trung tâm Nghiên cứu Quản lý và Phát triển bền vững (MSD) đồng phối hợp tổ chức Hội thảo “Vai trò và Kinh nghiệm của các tổ chức xã hội Việt Nam trong phát triển”.
“Hội thảo rất thiết thực, góp phần tăng sự hiểu biết giữa CSOs và khối nhà nước, đặc biệt là những cán bộ hoạch định chính sách tương lai”, Đại diện Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển năng lực Người khuyết tật (DRD) chia sẻ.
Tham dự Hội thảo có đại diện các tổ chức xã hội tại khu vực phía Nam; đại diện cán bộ Nhà nước đang theo học lớp cao học Chính sách công K23; các giảng viên, nghiên cứu viên tại Học viện Chính trị khu vực II.
Hội thảo “Vai trò và kinh nghiệm của các tổ chức xã hội Việt Nam trong phát triển”
Mở đầu phiên thứ nhất của Hội thảo “Tổng quan về vai trò của CSOs trong phát triển”, Ông Bùi Phương Đình, Viện trưởng Viện lãnh đạo học và Chính sách công, thảo luận về “Hoạch định chính sách có sự tham gia của các chủ thể liên quan”. Theo ông Đình, việc hoạch định chính sách ở Việt Nam hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định, có thể kể đến như: Quy trình hoạch định chính sách còn nặng từ trên xuống, tuyến tính và thiếu cơ chế quản trị rủi ro; có dấu hiệu cho thấy tham nhũng. Lũng đoạn chính sách đã không còn là hiện tượng cá biệt; đầu mối đề xuất chính sách còn ít và yếu về bằng chứng. Việc huy động các bên liên quan tham gia vào quá trình hoạch định chính sách còn hạn chế.
Ông Bùi Phương Đình, Viện trưởng Viện lãnh đạo học và Chính sách công, thảo luận về “Hoạch định chính sách có sự tham gia của các chủ thể liên quan”
Ông Bùi Hải Thiêm, Viện Nghiên cứu Lập pháp – UBTVQH đã chỉ ra những vai trò trong phát triển của tổ chức xã hội và sự tham gia của các tổ chức đó trong quá trình hoạch định chính sách. Ông Thiêm cũng cho biết, hiện nay, Đảng và Nhà nước cũng đã có những thay đổi trong cách nhìn nhận về tổ chức xã hội và vai trò của những tổ chức này, điều này được thể hiện trong điều 25 và điều 28 của Hiến pháp 2013 đề cập đến mối quan hệ giữa công dân và nhà nước, quyền công dân tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, quyền con người bao gồm Quyền lập hội như là một quyền cơ bản của công dân. Tuy nhiên, các TXH “được công nhận vai trò, nhưng thân phận còn thấp, sự thừa nhận chưa nhất quán trong tư duy và hành động chính sách”.
Ông Bùi Hải Thiêm, Viện Nghiên cứu Lập pháp – UBTVQH đã chỉ ra những vai trò trong phát triển của tổ chức xã hội và sự tham gia của các tổ chức đó trong quá trình hoạch định chính sách
Bài tham luận “Luận giải về triển vọng của tổ chức xã hội trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay”, ThS. Trần Văn Huấn, phó trưởng khoa phụ trách, Khoa xã hội học và Khoa học lãnh đạo, quản lý – Học viện chính trị khu vực II kết luận rằng sự tồn tại và phát triển của tổ chức xã hội là cần thiết và có căn cứ, dựa trên bốn yếu tố. Thứ nhất, Tổ chức xã hội (TCXH) hành động với tôn chỉ, mục đích, sứ mệnh dựa trên các giá trị văn hoá, đạo lí dân tộc, TCXH đang chứng minh một cách sinh động rằng mình đang góp phần lan toả giá trị nhân văn cho xã hội một cách vô tư, mang đến những giá trị mà xã hội cần, nhất là đối với các nhóm yếu thế trong xã hội. Hai là, nhu cầu về sự hỗ trợ, giúp đỡ một cách nhanh chóng, vô tư, hiệu quả; sự liên kết, cố kết tự thân,… từ xã hội, cộng đồng là nhân tố góp phần tạo nên triển vọng về sự phát triển của các TCXH. Ba là, những hạn chế nhất định trong hoạt động của Nhà nước mà hoạt động của TCXH có thể san sẻ và đồng hành vì mục tiêu chung của xã hội, quốc gia là nhân tố tạo nên triển vọng của các tổ chức này trong đời sống xã hội hiện nay. Bốn là, nhận thức, sự quan tâm và tạo điều kiện của Đảng, Nhà nước về các TCXH bước đầu có chuyển biến tích cực, mạnh mẽ và đồng thời tạo căn cứ pháp lý mạnh mẽ cho triển vọng phát triển của các tổ chức này
Tại Phiên thứ 2 “Kết nối: Thực tiễn đóng góp của TCXH trong phát triển”, hai tổ chức là Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển năng lực Người khuyết tật (DRD) và Trung tâm Nâng cao Chất lượng cuộc sống (LIFE) đã chia sẻ về những hoạt động của mình trong việc hỗ trợ nhóm người dễ bị tổn thương như người khuyết tật, người sống chung với HIV/AIDS, MSM, v.v. Các tổ chức cũng chia sẻ về kinh nghiệm hợp tác với những cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo tính bền vững cho các chương trình vì tài trợ của các tổ chức quốc tế cũng chỉ trong một thời gian nhất định.
Phần thảo luận giữa các thành viên tham gia hội thảo rất sôi nổi. Trong đó, đại diện của các tổ chức xã hội cũng chia sẻ những khó khăn trong quá trình hoạt động vì quy định pháp lý cũng như trong quá trình vận động chính sách.
Đại diện của các tổ chức xã hội cũng chia sẻ những khó khăn trong quá trình hoạt động vì quy định pháp lý cũng như trong quá trình vận động chính sách
Qua các ý kiến thảo luận cũng cho thấy rằng vai trò của các TCXH vẫn cần được ghi nhận bởi chính quyền các cấp, cần được tạo điều kiện trong hoạt động. Vì điều các tổ chức cần vẫn là một khung chính sách cởi mở để các tổ chức xã hội làm tốt vai trò của mình đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Và để đạt được điều đó, nhận thức của những lãnh đạo chính quyền về tổ chức xã hội cần cởi mở hơn.
Kinh nghiệm về vận động chính sách, làm việc với các cơ quan nhà nước cũng được các đại biểu tham dự chia sẻ tích cực. Hoạt động vận động chính sách cần gắn kết chính quyền địa phương, chọn người tạo ảnh hưởng, góc nhìn khác nhau, đưa ra bằng chứng, liên kết giữa CSO và chọn thời điểm. Các TCXH có lợi thế hoạt động tại địa bàn, gần dân nên dễ phát hiện ra vấn đề chính sách. Tuy nhiên, bản thân các TCXH cũng cần nâng cao năng lực đặc biệt liên quan đến kỹ năng vận động chính sách và năng lực đưa ra các giải pháp về mặt chính sách để có thể có hoạt động vận động chính sách hiệu quả. Các tổ chức xã hội cần xác định rõ việc thay đổi chính sách dựa trên nhu cầu thực tiễn của người dân chứ không phải từ việc so sánh luật pháp của các quốc gia khác.
Như vậy, để thúc đẩy sự phát triển của các TCXH, “đòi hỏi sự hiệp tác chặt chẽ, thiện chí và có cái nhìn cởi mở giữa chủ thể quản lý và sự nỗ lực của bản thân các TCXH để khẳng định mình”.